Имена финно-угорского мира

Раздел «Имена» содержит справочную информацию о выдающихся личностях финно-угорского мира. В данном разделе вы найдете сведенья, как о реальных исторических личностях, так и о легендарных героях народов уральской языковой семьи.

«Имена» - это уникальный свод описаний, составленный силами пользователей нашего сайта, в ходе конкурса «Имя финно-угорского мира», который проходил на басе сайта инфоцентра FINUGOR.RU в 2011 году.

Раздел «Имена» входит в «Народную Энциклопедию». Инфоцентр FINUGOR планирует расширять содержание «Энциклопедии».

C 16 мая по 7 декабря 2011 года инфоцентр проводил международный конкурс «Выдающиеся личности финно-угорских и самодийских народов» («Имя финно-угорского мира»). В ходе конкурса были выявлены 56 выдающихся личностей (по восьми номинациям), представляющие различные народы уральской языковой семьи. Международный конкурс проводился в России, Эстонии, Финляндии, Венгрии и других странах с целью популяризации информации о выдающихся представителях финно-угорских и самодийских народов и личностях, внесших большой вклад в изучение, сохранение и развитие языков и культур этих народов.

Будем рады, если вы внесете свой вклад. Если у вас есть уникальный справочный материал о культуре финно-угорских и самодийских народов, вы можете выслать его нам на адрес editor@FINUGOR.com

ВОЙДИТЕ, ЧТОБЫ ОСТАВЛЯТЬ КОММЕНТАРИИ
Кулӧмдін шӧр школаысь педагог-ветеран Текуса Васильевна Тимушева начальнӧй классысь челядьӧс велӧдіс 40 воысь дырджык. Сылӧн вӧвлӧм велӧдчысьясыс верстяммӧм бӧрас разалісны Россия пасьта. Ас сиктас да Кулӧмдін районӧ, дерт, зэв жӧ унаӧн кольччисны, уджалӧны шӧр школаын да больничаын, мукӧдлаын. Олег Холопов уна во веськӧдліс велӧдчанінъяслӧн райуправлениеӧн, сэсся воськовтіс вылӧджык — образование министерствоӧ, Ираида Саталкина (Тимушева), Россияса заслуженнӧй велӧдысь, директоралӧ Озъягса шӧр школаын, Наталья Левченко (Ногиева) — райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь, Александр Лютоев — врач, Алексей Рассыхаев да Надежда Кирушева — педагогъяс, Светлана Черных — Пенсия фондын специалист, Дмитрий Кирушев — велӧдчанінъяслӧн райуправлениеӧн веськӧдлысьӧс вежысь, Виктор Королев да Светлана Лудыкова (Одинцова) — предпринимательяс, Надежда Битнер да Валентина Рассыхаева уджалӧны Санкт-Петербургын, Наталья Рассыхаева — Москваын да с.в. Текуса Васильевна лӧсьӧдӧма торъя альбом, кытчӧ чукӧртӧма аслас матӧ став класслысь снимокъяс, а кыдзи нин артмӧма велӧдчысьясыслӧн водзӧ олӧмыс, тӧдӧ туясьӧмысь. Та мында во уджалӧмнад Т.В.Тимушева уналы лои и педагог-наставничаӧн. В.С.Попова, Т.В.Макарова, А.А.Потапова, А.В. Кипрушева да мукӧд ӧні асьныс нин ыджыд опыта велӧдысьяс, а коркӧ унатор пель саяныс сюркнявлісны буретш Текуса Васильевналӧн уджысь. Велӧдысьнас лоны сійӧ «ӧзйылӧма» Керчомъяса школаас котралігӧн на роч кыв да литература сетысь Анна Ивановна Кочановаӧс ёна пыдди пуктӧмӧн. «Сылысь урокъяссӧ ме кывзі вом паськӧдӧмӧн — сэтшӧм гӧгӧрвоана да мичаа ставсӧ висьталіс. Вӧлі вежавидзысь, шань, челядькӧд и бать-мамкӧд сибыд. Шуи аслым, мый лоа сы кодьӧн жӧ да 7 класс помалӧм бӧрын муні педучилищеӧ, — казьтывлӧ Текуса сійӧ кадсӧ. — А сэсся ёна дзескаммис гортын олӧмным: Ленинград дорйигӧн пӧгибнитіс бать, мам коли ӧтнас куим челядьӧн да кӧть колхозад уджаліс водз асывсянь сёр рытӧдз, трудодень вылӧ менӧ бокын велӧдны лои сьӧкыд. Тайӧс и ачым гӧгӧрвои да мӧд вонас вуджи велӧдчыны заочнӧя. Пыри уджавны пионервожатӧйӧн детдомӧ. 16 арӧса, а дзоляник да вӧсньыдик, мукӧд пионерыс тушанас меысь ыджыдджык, вӧліны и ме кодь арлыдаяс. Ворсігад ышмывла вӧлі да вунӧдла, мый ме — уджалысь. Детдомын быдмысьяскӧд аддзысьлігӧн татшӧм здукъяссӧ казьтыштлам да, быттьӧ том кадӧ бергӧдчылам». Училище помалӧм бӧрын том велӧдысьӧс мӧдӧдісны Фроловскӧ. Ылі грездад став уджыс усис ас вылас: и школа вӧсна тӧждыс, и нёльнан классыслы ӧти жырйын урокъяссӧ нуӧдӧмыс, и велӧдчысьяслӧн бать-мамкӧд йитӧд кутӧмыс да с.в. Ыджыд удж вӧчис кыдз сиктсӧветса депутат, пыр вӧлі гаж котыртысьяс, колхозлы отсасьысьяс лыдын. Патераас водзджыксӧ эз и волы, а шойччӧм пыдди сэсся дыр на дасьтысьліс локтан лун кежлӧ. Тані отсавны сылы вӧлі некодлы, и ачыс велӧдчис газет-журналысь да небӧгысь. Ӧти пӧрйӧ недыр кежлӧ вуджӧдлісны уджавны Кулӧмдінӧ пионеръяслӧн керкаӧ. Луннас пионервожатӧяліс, ӧттшӧтш вӧлі методистӧн, рытнас велӧдіс рытъя школаын. «Ӧтчыд ки улӧ веськаліс «Воспитание школьника» журнал, кӧні гижӧмаӧсь кутшӧмкӧ школаын бӧръя звӧнок нуӧдӧм йылысь. Петкӧдлі журналсӧ завуч Апполинария Ивановна Напалковалы да вӧзйи босьтны тайӧ бурсӧ и школалы. Апполинария Ивановна сёрнитлӧма тшӧтш мукӧд велӧдыськӧд, да найӧ ошкӧмаӧсь бур мӧвпӧс. А котыртнысӧ тшӧктісны аслым, чуйдысьлы. Буракодь ме сэки зэвтчылі та ыджда гаж водзвылад. Ветлӧдлі тшӧтш Кулӧмдінса уна уджаланінӧ, сёрнитчи школа помалысьясӧс чолӧмавны волысьяскӧд. Бура велӧдчысьяслы да школаын водзмӧстчысьяслы вичмисны насянь неыджыд козинъяс. Артмис гажа праздник. Тайӧ кадсяньыс школаын «бӧръя звӧноктӧ» ӧнӧдз нуӧдӧны», — казьтывлӧ сійӧ кольӧм кадсӧ. 1961 воын Текуса Васильевна локтіс уджавны Кулӧмдінса шӧр школаӧ да велӧдіс 35 во. Дас витсӧ — Кывтыдса начальнӧй школаын В.Е. Кипрушевакӧд, З.М.Нестеровакӧд да В.В.Киршинакӧд ӧти котырын. Велӧданінныс вӧлі важ, кӧдзыд, дзескыд, но та вылӧ видзӧдтӧг школаныс нималіс буръяс лыдын. «Лоас и миян улича вылын праздник. Терпенньӧ — медбур лекарство», — радейтлісны шмонитны уджъёртъясыскӧд. Кор Кулӧмдінын кыпӧдісны шӧр школалы выль стрӧйба, сэтчӧ вуджӧдісны тшӧтш начальнӧй классъяс, да Текуса Васильевналы мойвиис уна во на уджавны тайӧ кыпыд керкаас. Корсьысьӧмсьыд да водзӧ тӧдӧмлунъяс паськӧдӧмсьыд и тані эз лэдзчысь, кӧть нималіс нин ыджыд сяма велӧдысьӧн. 13 во веськӧдліс аслас школаса, сэсся кустса да районса методобъединениеӧн, гортас судзӧдіс уна газет-журнал. Т.В.Тимушева важӧн нин пенсия вылын, а велӧдысьлысь уджсӧ водзӧ нуӧдӧны челядьыс. Людмила да Нина помалісны пединститут, велӧдӧны биология да география, пыдди пуктанаӧсь коллективъясас и сиктаныс, кыкнанныс нин «Россияса народнӧй образованиеын почётнӧй уджалысь» нимаӧсь. Людмила Ивановна кыкысь босьтліс йӧзкостса премия, верӧсыскӧд, В.М.Стрельниковкӧд, Кулӧмдінса шӧр школаын уджалӧны 30 сайӧ во нин. Налӧн Светлана нылыс вуз бӧрын помаліс аспирантура, велӧдіс пединститутын, ӧні уджалӧ наукаяслӧн шӧринын. Андрей пиныс сідзжӧ вӧлі велӧдысьӧн Кебанъёльса училищеын, некымын во сайын вуджис библиотечно-информационнӧй шӧринӧ, Анна Корниловна моньныс, уджалӧ Кулӧмдінса шӧр школаын. Стрельниковъяслӧн семья петавліс «Кулӧмдін районса медбур семья» конкурсын вермысьӧн. Нина Ивановнаӧс 1988 воын пединститут бӧрын уджавны мӧдӧдлісны Немдінӧ, да сэсся сэтчӧ и кольччис. Некымын во сайын босьтчис веськӧдлыны школанас. Тшукис тшӧтш сьӧкыд кадыс, кор стрӧитісны выльсӧ. Велӧдӧмнас ӧти местаын оз жӧ сулав — пыр корсьысьӧ, пыртӧ уджас выльторъяс, ышӧдӧ водзмӧстчыны велӧдчысьясӧс. Мӧвпыштіс да школаас котыртіс «Парма» лесничество, ас вылас босьтіс ыджыд нок. Школа пытшкӧ йӧршитчӧмӧн тайӧ уджыс оз артмы: колӧ вунӧдлыны шойччан лунъяс, петавлыны вӧр-ваӧ да с.в. Сылӧн быдтасыс — том лесничӧй Дмитрий Лодыгин (кольӧм во школасӧ помаліс медальӧн) - лои вермысьӧн районса, сэсся республикаса ордйысьӧмъяс вылын, Россия тшупӧдын вермасьны ветліс Крымӧ да та ыджда конкурсын шедӧдіс кӧкъямысӧд места. Абу лёка донъялӧмаӧсь Нина Ивановналысь да сылӧн быдтаслысь ӧтувъя уджсӧ. —Мам миянлы энциклопедия кодь — удж кузя и олӧмын юалӧмӧн медводз сы дорӧ шыасям, — висьталіс Текуса Васильевналӧн Людмила Стрельникова нылыс. — Донъялам и сыысь, мый йӧзсянь пыдди пуктӧмсӧ ачыс шедӧдіс. 1956 воын бӧрйылісны Коми АССР-са велӧдысьяслӧн медводдза съезд вылӧ, нёльысь вӧлі велӧдысьяслӧн республикаса конференцияяс вылын, удж кузя докладсӧ мӧдӧдлісны Москваӧ опытнас мукӧдлы тӧдмасьӧм могысь. Зэв уна почёт грамота да аттьӧалана письмӧ абу сӧмын кыдз педагоглы, но и общественнӧй удж вӧчысьлы. Сійӧ — РСФСР-ысь народнӧй просвещениеса отличник, уджвывса ветеран да тылса труженик, социалистическӧй ордйысьӧмын унаысь вермысь. 1976 воын сылы сетісны «За доблестный труд» медаль, 1984 воын — «РСФСР-са школаын заслуженнӧй велӧдысь» ним. Мам рӧдын вель уна педагогыс. Керчомъяса школаын физика да математика велӧдіс А.В.Попов вокыс, ыджыд мамлӧн А.А.Игнатова чойыс велӧдіс Вӧльдінын, мӧд чой А.Ф. Кочанова челядькӧд уджаліс Салехардын да с.в. А менам верӧслӧн батьыс, Михаил Григорьевич Стрельников, Печора карса училищеын том йӧзлы бур тӧдӧмлун сетіс 30 сайӧ во. Артыштны кӧ ставнымлысь педстажсӧ, артмас вель ыджыд лыдпас. Кулӧмдінса шӧр школа помалысь, ыджыд чинъясын уджавлысь А.С. Безносиков, Каналан Сӧветын депутаталігас коркӧ шуліс: «Татшӧм йӧзыслысь нимъяссӧ зарни шыпасӧн колӧ гижны районлӧн летописьӧ. Татшӧм йӧзнас гӧрдитчӧ район, республика». Тайӧ шуӧмыс лӧсялӧ и Текуса Васильевна Тимушевалы. Нина Буткина. "Коми му" газет

 

__________________________________________

 

Кулӧмдін шӧр школаысь педагог-ветеран Текуса Васильевна Тимушева начальнӧй классысь челядьӧс велӧдіс 40 воысь дырджык. Сылӧн вӧвлӧм велӧдчысьясыс верстяммӧм бӧрас разалісны Россия пасьта. Ас сиктас да Кулӧмдін районӧ, дерт, зэв жӧ унаӧн кольччисны, уджалӧны шӧр школаын да больничаын, мукӧдлаын. Олег Холопов уна во веськӧдліс велӧдчанінъяслӧн райуправлениеӧн, сэсся воськовтіс вылӧджык — образование министерствоӧ, Ираида Саталкина (Тимушева), Россияса заслуженнӧй велӧдысь, директоралӧ Озъягса шӧр школаын, Наталья Левченко (Ногиева) — райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь, Александр Лютоев — врач, Алексей Рассыхаев да Надежда Кирушева — педагогъяс, Светлана Черных — Пенсия фондын специалист, Дмитрий Кирушев — велӧдчанінъяслӧн райуправлениеӧн веськӧдлысьӧс вежысь, Виктор Королев да Светлана Лудыкова (Одинцова) — предпринимательяс, Надежда Битнер да Валентина Рассыхаева уджалӧны Санкт-Петербургын, Наталья Рассыхаева — Москваын да с.в. Текуса Васильевна лӧсьӧдӧма торъя альбом, кытчӧ чукӧртӧма аслас матӧ став класслысь снимокъяс, а кыдзи нин артмӧма велӧдчысьясыслӧн водзӧ олӧмыс, тӧдӧ туясьӧмысь. Та мында во уджалӧмнад Т.В.Тимушева уналы лои и педагог-наставничаӧн. В.С.Попова, Т.В.Макарова, А.А.Потапова, А.В. Кипрушева да мукӧд ӧні асьныс нин ыджыд опыта велӧдысьяс, а коркӧ унатор пель саяныс сюркнявлісны буретш Текуса Васильевналӧн уджысь. Велӧдысьнас лоны сійӧ «ӧзйылӧма» Керчомъяса школаас котралігӧн на роч кыв да литература сетысь Анна Ивановна Кочановаӧс ёна пыдди пуктӧмӧн. «Сылысь урокъяссӧ ме кывзі вом паськӧдӧмӧн — сэтшӧм гӧгӧрвоана да мичаа ставсӧ висьталіс. Вӧлі вежавидзысь, шань, челядькӧд и бать-мамкӧд сибыд. Шуи аслым, мый лоа сы кодьӧн жӧ да 7 класс помалӧм бӧрын муні педучилищеӧ, — казьтывлӧ Текуса сійӧ кадсӧ. — А сэсся ёна дзескаммис гортын олӧмным: Ленинград дорйигӧн пӧгибнитіс бать, мам коли ӧтнас куим челядьӧн да кӧть колхозад уджаліс водз асывсянь сёр рытӧдз, трудодень вылӧ менӧ бокын велӧдны лои сьӧкыд. Тайӧс и ачым гӧгӧрвои да мӧд вонас вуджи велӧдчыны заочнӧя. Пыри уджавны пионервожатӧйӧн детдомӧ. 16 арӧса, а дзоляник да вӧсньыдик, мукӧд пионерыс тушанас меысь ыджыдджык, вӧліны и ме кодь арлыдаяс. Ворсігад ышмывла вӧлі да вунӧдла, мый ме — уджалысь. Детдомын быдмысьяскӧд аддзысьлігӧн татшӧм здукъяссӧ казьтыштлам да, быттьӧ том кадӧ бергӧдчылам». Училище помалӧм бӧрын том велӧдысьӧс мӧдӧдісны Фроловскӧ. Ылі грездад став уджыс усис ас вылас: и школа вӧсна тӧждыс, и нёльнан классыслы ӧти жырйын урокъяссӧ нуӧдӧмыс, и велӧдчысьяслӧн бать-мамкӧд йитӧд кутӧмыс да с.в. Ыджыд удж вӧчис кыдз сиктсӧветса депутат, пыр вӧлі гаж котыртысьяс, колхозлы отсасьысьяс лыдын. Патераас водзджыксӧ эз и волы, а шойччӧм пыдди сэсся дыр на дасьтысьліс локтан лун кежлӧ. Тані отсавны сылы вӧлі некодлы, и ачыс велӧдчис газет-журналысь да небӧгысь. Ӧти пӧрйӧ недыр кежлӧ вуджӧдлісны уджавны Кулӧмдінӧ пионеръяслӧн керкаӧ. Луннас пионервожатӧяліс, ӧттшӧтш вӧлі методистӧн, рытнас велӧдіс рытъя школаын. «Ӧтчыд ки улӧ веськаліс «Воспитание школьника» журнал, кӧні гижӧмаӧсь кутшӧмкӧ школаын бӧръя звӧнок нуӧдӧм йылысь. Петкӧдлі журналсӧ завуч Апполинария Ивановна Напалковалы да вӧзйи босьтны тайӧ бурсӧ и школалы. Апполинария Ивановна сёрнитлӧма тшӧтш мукӧд велӧдыськӧд, да найӧ ошкӧмаӧсь бур мӧвпӧс. А котыртнысӧ тшӧктісны аслым, чуйдысьлы. Буракодь ме сэки зэвтчылі та ыджда гаж водзвылад. Ветлӧдлі тшӧтш Кулӧмдінса уна уджаланінӧ, сёрнитчи школа помалысьясӧс чолӧмавны волысьяскӧд. Бура велӧдчысьяслы да школаын водзмӧстчысьяслы вичмисны насянь неыджыд козинъяс. Артмис гажа праздник. Тайӧ кадсяньыс школаын «бӧръя звӧноктӧ» ӧнӧдз нуӧдӧны», — казьтывлӧ сійӧ кольӧм кадсӧ. 1961 воын Текуса Васильевна локтіс уджавны Кулӧмдінса шӧр школаӧ да велӧдіс 35 во. Дас витсӧ — Кывтыдса начальнӧй школаын В.Е. Кипрушевакӧд, З.М.Нестеровакӧд да В.В.Киршинакӧд ӧти котырын. Велӧданінныс вӧлі важ, кӧдзыд, дзескыд, но та вылӧ видзӧдтӧг школаныс нималіс буръяс лыдын. «Лоас и миян улича вылын праздник. Терпенньӧ — медбур лекарство», — радейтлісны шмонитны уджъёртъясыскӧд. Кор Кулӧмдінын кыпӧдісны шӧр школалы выль стрӧйба, сэтчӧ вуджӧдісны тшӧтш начальнӧй классъяс, да Текуса Васильевналы мойвиис уна во на уджавны тайӧ кыпыд керкаас. Корсьысьӧмсьыд да водзӧ тӧдӧмлунъяс паськӧдӧмсьыд и тані эз лэдзчысь, кӧть нималіс нин ыджыд сяма велӧдысьӧн. 13 во веськӧдліс аслас школаса, сэсся кустса да районса методобъединениеӧн, гортас судзӧдіс уна газет-журнал. Т.В.Тимушева важӧн нин пенсия вылын, а велӧдысьлысь уджсӧ водзӧ нуӧдӧны челядьыс. Людмила да Нина помалісны пединститут, велӧдӧны биология да география, пыдди пуктанаӧсь коллективъясас и сиктаныс, кыкнанныс нин «Россияса народнӧй образованиеын почётнӧй уджалысь» нимаӧсь. Людмила Ивановна кыкысь босьтліс йӧзкостса премия, верӧсыскӧд, В.М.Стрельниковкӧд, Кулӧмдінса шӧр школаын уджалӧны 30 сайӧ во нин. Налӧн Светлана нылыс вуз бӧрын помаліс аспирантура, велӧдіс пединститутын, ӧні уджалӧ наукаяслӧн шӧринын. Андрей пиныс сідзжӧ вӧлі велӧдысьӧн Кебанъёльса училищеын, некымын во сайын вуджис библиотечно-информационнӧй шӧринӧ, Анна Корниловна моньныс, уджалӧ Кулӧмдінса шӧр школаын. Стрельниковъяслӧн семья петавліс «Кулӧмдін районса медбур семья» конкурсын вермысьӧн. Нина Ивановнаӧс 1988 воын пединститут бӧрын уджавны мӧдӧдлісны Немдінӧ, да сэсся сэтчӧ и кольччис. Некымын во сайын босьтчис веськӧдлыны школанас. Тшукис тшӧтш сьӧкыд кадыс, кор стрӧитісны выльсӧ. Велӧдӧмнас ӧти местаын оз жӧ сулав — пыр корсьысьӧ, пыртӧ уджас выльторъяс, ышӧдӧ водзмӧстчыны велӧдчысьясӧс. Мӧвпыштіс да школаас котыртіс «Парма» лесничество, ас вылас босьтіс ыджыд нок. Школа пытшкӧ йӧршитчӧмӧн тайӧ уджыс оз артмы: колӧ вунӧдлыны шойччан лунъяс, петавлыны вӧр-ваӧ да с.в. Сылӧн быдтасыс — том лесничӧй Дмитрий Лодыгин (кольӧм во школасӧ помаліс медальӧн) - лои вермысьӧн районса, сэсся республикаса ордйысьӧмъяс вылын, Россия тшупӧдын вермасьны ветліс Крымӧ да та ыджда конкурсын шедӧдіс кӧкъямысӧд места. Абу лёка донъялӧмаӧсь Нина Ивановналысь да сылӧн быдтаслысь ӧтувъя уджсӧ. —Мам миянлы энциклопедия кодь — удж кузя и олӧмын юалӧмӧн медводз сы дорӧ шыасям, — висьталіс Текуса Васильевналӧн Людмила Стрельникова нылыс. — Донъялам и сыысь, мый йӧзсянь пыдди пуктӧмсӧ ачыс шедӧдіс. 1956 воын бӧрйылісны Коми АССР-са велӧдысьяслӧн медводдза съезд вылӧ, нёльысь вӧлі велӧдысьяслӧн республикаса конференцияяс вылын, удж кузя докладсӧ мӧдӧдлісны Москваӧ опытнас мукӧдлы тӧдмасьӧм могысь. Зэв уна почёт грамота да аттьӧалана письмӧ абу сӧмын кыдз педагоглы, но и общественнӧй удж вӧчысьлы. Сійӧ — РСФСР-ысь народнӧй просвещениеса отличник, уджвывса ветеран да тылса труженик, социалистическӧй ордйысьӧмын унаысь вермысь. 1976 воын сылы сетісны «За доблестный труд» медаль, 1984 воын — «РСФСР-са школаын заслуженнӧй велӧдысь» ним. Мам рӧдын вель уна педагогыс. Керчомъяса школаын физика да математика велӧдіс А.В.Попов вокыс, ыджыд мамлӧн А.А.Игнатова чойыс велӧдіс Вӧльдінын, мӧд чой А.Ф. Кочанова челядькӧд уджаліс Салехардын да с.в. А менам верӧслӧн батьыс, Михаил Григорьевич Стрельников, Печора карса училищеын том йӧзлы бур тӧдӧмлун сетіс 30 сайӧ во. Артыштны кӧ ставнымлысь педстажсӧ, артмас вель ыджыд лыдпас. Кулӧмдінса шӧр школа помалысь, ыджыд чинъясын уджавлысь А.С. Безносиков, Каналан Сӧветын депутаталігас коркӧ шуліс: «Татшӧм йӧзыслысь нимъяссӧ зарни шыпасӧн колӧ гижны районлӧн летописьӧ. Татшӧм йӧзнас гӧрдитчӧ район, республика». Тайӧ шуӧмыс лӧсялӧ и Текуса Васильевна Тимушевалы. Нина Буткина. "Коми му" газет

 

__________________________________________