Ик ялыште – кум обелиск (на марийском языке)

Киров кундем

15 ноябрьыште Тӱм-Тӱмыштö иканаште кум обелискым торжественно почмо: тышке мемнан эра деч кок тӱжем ий ожно илаш толшо икымше еҥ III-XVII курымлаште тойымо да репрессийыш логалше-влак лӱмеш.

- Тиде кум шарныктыш палым Киров кундемын эн акрет ялыштыже вераҥдымылан мый моткоч куаненам, - митингыште каласен мер пашаеҥ А.Петрушин. - Тиде верыште ныл тӱжем ий ожно еҥ-влак иленыт,  тысе марий калыкын тукымжо лийыныт. Тек тиде обелиск тунамсе ден тачысе курым-влакым, эртыше ден тачысым ушен шогышо пале лиеш.

Мероприятийыште Йошкар-Ола гыч уна-влак: В.Колумб лӱмеш рӱдер-тоштерым вуйлатыше В.Козлов, Марий Элысе Композитор ушемым вуйлатыше В.Кульшетов, Мер Каҥашын еҥже А.Смирнов да молат - лийыныт. Тораштак огыл верланыше кокымшо обелискым почыныт. Тунемше-влак кок могильник нерген каласкаленыт.

Виче эҥер сер деч чыланат ялын вес мучашкыже тарваненыт. Тушто кумшо обелиск верланен. Репрессийыш шке жапыштыже 20 наре еҥ логалын. Нунын кокла гыч иктыже - 1878 ийыште шочшо Н.Д.Еноктаев. 1937 ий 27 ноябрьыште тудым РСФСР УК-н 58-ше статьяж почеш лу ийлан эрык деч посна коденыт. Тудын эргыже Павел Николаевич тыге шарнен ойла:

- Пöртым чоҥаш тӱҥалме ийын мыланем кок ий лийын. Но тудым чоҥен пытарен огытыл - ачамым икымше тӱнямбал сарыш наҥгаеныт. Сар деч вара суртым нöлтен шуктеныт. Эшеже кандаш вӱтам чоҥеныт. Пуражым ачам Немда поселкышто налын да Виче вӱд дене волтен. А сер гыч мöҥгö марте имне дене шупшыктен. 1929 ийыште ачам ден авам коммуныш пуреныт. 1937 ийыште икмыняр еҥ дене пырля ачам коммуна гыч лектын. Тидлан кöра тудлан налогым тӱлаш пуэныт - шуко кожлам йöрыкташ. Но тыгай пашам тудо ыштен кертын огыл, да казаматыш петыреныт, а вара Дальний Востокыш колтеныт. Туштак колен. А мöҥгыштыжö чумыр озанлыкшым раскулачиватленыт: 8 вӱтам  пужен, 7 тӱжем йошкар кермычым оптен наҥгаеныт, кӱ пöртым поген налыныт.

Но Павел Николаевич шке пöртыштыжак илен, тольык кугыжанышлан налогым тӱлен. Кокымшо пачашыштыже контора, школ, ясле-сад, ФАП лийыныт. Реабилитироватлыме деч вара гына налогым тӱлымым чарнен. Киров архив гыч толшо документыште эше ик Еноктаев нерген тыге возымо:

"В сведениях о кулацком хозяйстве по Сосновскому с/с от 28 января 1932 года указано, что хозяйство В.Я.Еноктаева мощное, посредством эксплуатации нажил два каменных дома, имеет лошадь, корову и мелкий скот. Собрание группы бедноты Сосновского с/с от 11 января 1931 года постановило: обложить В.Я.Еноктаева индивидуальным налогом в сумме 191 рубль 25 копеек. Хозяйство В.Я.Еноктаева было раскулачено за неуплату обязательных платежей, имущество, постройки отчуждены и переданы в коммуну им 1 августа. Жена Надежда Михайловна, 1879 г.р., сын Иван, 1912 г.р. и дочь Вера, 1914 г.р., проживают в д.Тюм-Тюм у соседа".

Варажым ик пöртшым мöҥгеш пуэныт. Вес пöртшö кызыт ял шотан илемын балансыштыже шотлалтеш. Тушто кызыт библиотека верланен.

А.Петрушин, "Марий Эл"