Мадьяръёс бертозы ... удмурт шаере (на удмуртском языке)

Удмурт кун университетысь огъя но фин-угор кылтодонъя кафедраын ортчизы удмурт кылэз дышетыны мылкыд карись кунгожсьќр егитъёслы курсъёс. Соос туэ 8-тћзэ радъяськизы ни. Котькуд аре отчы ог 10 адями люкаське.

Туэ вуылћзы 9 егитъёс. Пќртэм кунъёсысь лыктэмын вал: Чехиысь, Словакиысь, Бельгиысь, Венгриысь, Франциысь но Голландиысь. Пќлысьтызы куд-огез кќня ке ползэ пыриське ни таџе ужрадэ. Та егитъёс мылысь-кыдысь дышето удмурт кылэз, ваньзы ик рос-просэсь.

Удмурт кылэз дышетэм сяна, калыкмылэн улэм-вылэменыз, культураеныз тунсыкъясько. Соослы туж кельшо удмурт кырњанъёс, шудонъёс. Удмурт дћсьёсты вузась сюре ке, куд-огез синпельлы но басьтэ. Егитъёс шумпотыса кутско удмурт сиён-юон дасян борды. Удмурт шаерын соос нырысьсэ веръяллям зыретэн табань, кыстыбей.

Курсъёсты радъясьёс доразы лыктћсь егитъёсын азьло ик герњаськыло, тодыны тыршо, ма соослы кулэгес кадь. Туэ программае пыртэмын вал пќртэм музейёсын тодматсконъёс, кылсярысь, вуылћзы шаерысьтымы Изоискусствоя, Лудорвайысь архитектурая но этнографияя, К. Герд нимо Национальной музейёсы, Калык киужъёсъя элькун юртэ.
Нимысьтыз дыр висъямын вал асьме шаермылэн туннэ нуналэныз тодматсконлы. Соин валче радъямын Ижетћ экскурсия, вуылћзы шоркарысь черкъёсы но. Тодматскизы на Глазысь «Иднакар» музеен. Палэнэ ќз кельтэ њуч купеч карез - Сарапулэз но. Вашкала коркаосы но музейёсы кожам сяна, студентъёс асьсэ синмынызы адњизы удмурт калыклэсь данъяськоно Кам шурзэ.

Удмурт калыклэн усточиез Н. С. Тарасова дорын егитъёс дышетскизы турын-куарен куиськыны но куроен ужаны. Вуылћзы «Удмуртия» книгапоттонние, тодматскизы выль потэм книгаосын, асьсэлы кельшымон удмурт книгаос но сувениръёс басьтыны быгатћзы.

Ноку вунэтонтэм луиз куноослы удмурт гуртъёсын шутэтскон. Котькуд пятницае љыт кошкыса, арня нуналэ гинэ соос городэ берытскылћзы, асьме студентъёс сьќры гуртъёсы потазы. Озьы вуылћзы Дэри ёросысь Якшуре, Якшур-Бќдья ёросысь Альманэ, Пичи Пурга ёросысь Эграла, Кез ёросысь Пажманэ, Грак ёросысь Вылћ Эграла но мукет.

Туала гурт улонмы кунгожсьќр калыклы паймымон. Тросэзлэн угось адњылэмзы но ќвќл гурт пудо-животэз, бакча сиёнъёслэсь будэмзэс гинэ но. Удмурт дћсен ветлћсьёс соос понна тунсыко.

Гурт калык асьмелэн туж капчи, котькуд кунозэ њеч пумита, оломаин но куноятэ, сюлмысьтыз шулдыртэ. Шуом, якшуръёс кунооссэс кылем арын, Кам шур дуре юри нуллыса, чорыг лымен утялтћллям вылэм ке, туэ соосты пересьёс дорын вашкала куноян сямъёсын тодматћзы. Мќйыос зол гинэ тыршиллям. Песятай, пе, гармошкаен шудэ, нош песянай, такмакъёс кырњаса, удмурт сиёнъёсын утялтэ.

* * *

Бельгиысь нылаш, со али Голландиын дышетске но ужа, Эвелин Вагманс Якшур-Бќдья ёросысь Альман гуртын нырысьсэ скал кыскем. Сюро улэ туж кышкаса ке но пуксем, пќрмытэм. Скал но нылашлэсь кепырамтэ, йќлзэ сётэм. Табере нылаш тодэ ни, кытысь йќл потэ, кызьы со магазинъёсы вуэ.

Куинь арня огнунал кадь ортчиз. Удмуртиын куноослы туж кельшиз. Тани ма гожто соос курсъёс сярысь:

«Куинетћ ползэ мон ветлћ ини Удмуртие, таяз но мыным туж кельшиз. Туж бадњым тау ваньмыз понна! Вань одћг мадьяр веран: мадьяр зэмлык - куинь. Но та вќзы эшшо ватсаме потэ на. Кин тодэ, оло, эшшо одћг пол лыкто на? Богдан Жомбор (Венгрия)».

«Мон нырысьсэ Удмуртиын вал. Туж кельшиз татын, тодматски мусо адямиосын. Трос чебер интыосты адњи. Перепеч лэсьтыны дышетски, татчы берен берто, дыр. Вики Пюшпок (Венгрия)».

Нош Венгриысь Жофия кылем арын курсъёсы ветлэмез бере гожтэм вылэм:

«Туж бадњым тау ваньмыз понна! Туж умой но тунсыко ваньмыз вал. Яратћ кырњаны но эктыны. Нош лыкто татчы вуоно аре. Жофия Сираки (Венгрия)».

Туэ со, сётэм кылзэ быдэстыса, нош ик вуиз дорамы. Тани ма гожтэ ни: «Кылем арын мон татын ини вал, но соку мон кылме сёти: татчы берто. Мон ќй алда - мон татын. Гужем курс та арын но умой вал. Урокъёс тунсыко но шулдыр вал, выль грамматика дышетћ. Мон гуртъёсын туж трос мусо адямиосын вераськи, но туж трос ческыт удмурт сиёнъёс сии, нюлэскы пыдын ветлћ. Туж бадњым тау ваньмыз понна! Вуоно арын берто!»

Кунгожсьќр егитъёс куинь арня вискын дышизы ас мылкыдзэс удмурт кылын вераны. Озьыен, нодэд вань ке, пичиысен тодымтэ кылэз вакчи дыр куспын но дышетыны луоно.

Табере удмурт кылмес тодћсьёс 9 адямилы тросгес луизы, Удмурт шаермес яратћсьёсмы эшшо но паськытгес вќлмизы.
Удмурт кылэз дышетон курсъёсты радъянэ пырисько, Удмурт кун университет сяна, Кун Кенеш, Нациосын ужан политикая министерство но, шумпотыса пусъе курсъёслэн кивалтћсьсы Дмитрий Ефремов.

Зинаида Байбекова, "Удмурт дунне"